Nhắc đến vay tiền gấp, nhiều người liên tưởng đến hoạt động tín dụng đen phi pháp. Điều này không đúng bởi có rất nhiều dịch vụ cho vay tiền gấp vẫn được nhà nước công nhận và giám sát. Tuy nhiên, đâu là ranh giới chữa vay gấp hợp pháp và bất hợp pháp lại là câu chuyện đáng bàn.
Thế nào là vay gấp hợp pháp?
Nhà nước công nhận vay tiền gấp là một nhu cầu tài chính hợp pháp, không chỉ của cá nhân mà của cả các tổ chức, doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết này, người viết chỉ xem xét các khía cạnh hợp pháp và bất hợp pháp của dịch vụ vay tiền gấp phục vụ khách hàng cá nhân.
Theo cách định nghĩa của một số luật sư thì vay tiền gấp là giao dịch giữa các tổ chức tín dụng và khách hàng có nhu cầu vay vốn, thường diễn ra khi người dùng cần tiền gấp trong một thời gian ngắn mà không biết xoay xở ở đâu. Vay gấp cho phép người vay sử dụng số tiền vay được để giải quyết được nhu cầu cấp bách. Như vậy, theo định nghĩa này thì các tổ chức tín dụng là đơn vị có quyền cho vay nóng, vay gấp một cách hợp pháp. Vậy tổ chức tín dụng bao gồm những đơn vị nào? Cũng theo các luật sư, các tổ chức tín dụng bao gồm các tổ chức do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp phép và quản lý, hoạt động theo luật Các tổ chức tín dụng. Đó là ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách xã hội, ngân hàng hợp tác xã, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, quỹ tín dụng nhân dân và tổ chức tài chính vi mô. Ngoài ra, có một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính nhưng hiện không thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp phép và quản lý nhưng vẫn được coi là tổ chức tín dụng, vẫn được phép cho vay tiền. Đó là các cửa hàng cung cấp dịch vụ cầm đồ được Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh thành cấp phép. Các doanh nghiệp này hoạt động theo Bộ luật Dân sự sửa đổi năm 2015 và nghị định 19/2019/NĐ-CP của Chính phủ.
Ngoài các tổ chức tín dụng, một số cá nhân cũng có thể đứng ra cho vay tiền nhưng đó sẽ chỉ là các giao dịch dân sự giữa cá nhân này với cá nhân khác và hoạt động cho vay này phải tuân theo các quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015. Nếu việc cho vay nằm tuân thủ những quy định này thì đó là hoạt động cho vay hợp pháp, ngược lại, nếu vượt quá những điều mà luật quy định thì trở thành cho vay bất hợp pháp và bị gọi với cái tên chung là tín dụng đen.
Yếu tố phân biệt cho vay hợp pháp và bất hợp pháp?
Các tổ chức tín dụng, các cá nhân đều có thể cung cấp dịch vụ cho vay dưới nhiều hình thức vay khác nhau như tín chấp, thế chấp, cầm cố. Cả ba hình thức vay này không nói lên tính hợp pháp hay bất hợp pháp của dịch vụ. Lằn ranh đỏ dễ nhận biết nhất để phân biệt cho vay hợp pháp và bất hợp pháp chính là lãi suất. Luật Dân sự năm 2015 quy định tại Khoản 1 Điều 468 về lãi suất vay sẽ do các bên thỏa thuận. Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn được quy định tại khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực. Nếu như bên cho vay lấy lãi suất cao quá 5 lần mức lãi suất tối đa mà Bộ luật Dân sự 2015 quy định thì đây là hành vi cho vay lãi nặng.
Trên thực tế, hiện nay, lãi suất vay tín chấp cá nhân tại các ngân hàng chỉ ở mức tiệm cận 20%/năm. Lãi suất vay từ các công ty tài chính tiêu dùng thì dao động trong khoảng từ 30% – 55%/năm nhưng không bị xem xét là hành vi cho vay nặng lãi. Theo luật sư Vũ Đức Diệm – Trưởng nhóm tranh tụng Công ty Luật TNHH ATIM, sở dĩ có việc này là vì ngoài việc tuân theo quy định của Luật Dân sự, những đơn vị này còn áp dụng các quy định của Luật Các tổ chức tín dụng mà theo đó, các công ty tài chính có quyền chủ động xây dựng khung lãi suất và khung này có thể vượt qua con số 20%/năm. Khi khung lãi suất này được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chấp thuận thì các công ty có thể áp dụng trong hoạt động cho vay. Các cửa hàng cầm đồ cũng có lãi suất tương tự công ty tài chính và cũng không bị xếp vào dạng cho vay nặng lãi. Ví dụ như chuỗi cầm đồ F88, môt trong số ít các tổ chức tín dụng hoạt động minh bạch về lãi suất, đã công khai chi phí vay sẽ bao gồm hai khoản, một là lãi suất dưới 20%/năm và hai là hai khoản phí gồm phí quản lý khoản vay và phí quản lý tài sản. Hai khoản phí này được xây dựng dựa trên quy định của luật Thương mại. Tổng tiền lãi và phí này tương đương lãi suất các công ty tài chính nên vẫn nằm trong phạm vi cho phép. So với các cá nhân, tổ chức cho vay tín dụng đen với tổng lãi suất lên đến vài trăm hay thậm chí là vài nghìn %/năm như báo chí đã đưa tin thì rõ ràng lãi suất của các công ty tài chính và cửa hàng cầm đồ hợp pháp “mềm” hơn nhiều.
Tuy lãi suất là lằn ranh đỏ quan trọng nhất nhưng không phải là yếu tố duy nhất để phân định việc cho vay hợp pháp hay không hợp pháp. Còn phải căn cứ theo nhiều điều kiện vay đi kèm mà luật đã quy định cũng như việc nhắc nợ, thu hồi nợ trong trường hợp người vay không thể trả nợ như cam kết.
Tham khảo: vaynong.vn
